'filipino independent komiks'

NABANGGIT ko sa isa kong blog entry kamakailan na sa darating na Komikon 2008 ay maglalabas ako ng ‘Kriminal Komiks’. May konting pagbabago. Nagdesisyon akong buhayin ang ‘Filipino Komiks’ pero magiging ‘Filipino Independent Komiks’ na ito.
Dalawang magkaibang issue ang sabay na ilalabas ko. Ang una ay old school type na may konting impluwensya ng foreign underground comics, at ang ikalawa ay cartoon ang illustration pero seryoso ang story. Ako lahat ang sumulat ng kuwento. Uunahan ko na ang mga spoilers; old school ang approach ko kaya don’t bother to lecture me about modern and the ‘in’ comics. I’m so stubborn and a gambler—and definitely never mind losing money, time and effort basta trip ko ang ginagawa ko. I am making those very clear, my beloved anonymous readers and critics, though I’ll still entertain your ‘scholarly’ views and comments. Anyway, President Roosevelt once said, “Every schoolboy thought they’re smarter than the [US] president.”
Bagaman at kaya kong ‘mambraso’ sa mga maliliit na printing press na kaibigan ko o kakilala na itakbo naman nila ang komiks ko, okey na siguro na pansamantala ay photocopy na lang muna. I’m still in the process of testing the waters in the indie market.
Hindi ko alam kung ano ang magiging reaksyon ng Atlas Publishing dito. Hindi ko rin alam kung magre-react ang mga may-ari ng Risingstar na medyo kahidwaan ko ngayon. Ang dalawang kumpanyang nabanggit, two years ago, ay nagkaroon ng tug-of-war kung sino ba ang mas may karapatan sa titulo; Pilipino of Filipino? Ngayong ‘independent’ na ako ay mas malaya akong makapag-iisip kung ano ang mga posibilidad para maituloy ko ang konsepto na aking binuo. There may be legal problems ahead, pero saka ko na iyon iintindihin.
Nang hindi na nasundan ang Filipino Komiks noong 2006 ay nanghinayang ako sa maraming ‘What Ifs’ kung nagpatuloy ito. Naisip ko lang lately na baka destined ang titulong ito na maging sariling pag-aari ko.
Ang sumusunod ay ilan sana sa mga laman ng Issue No. 2 kasama ang art gallery rin sana ng mga baguhang hindi pa nakapag-publish ng kanilang trabaho at isang mahabang interview kay G. Jess Jodloman tungkol sa plano sana ng kanilang pamilya na ilabas nang buong isyu ang Ramir.

Cover concept by DELL BARRAS


From the origonal title 'Hiblang Abo' illustrated by NER PEDRINA


GRIPO by RANDY VALIENTE


REBELDE by REY VILLEGAS


BILANGGO by GERRY ALANGUILAN

***
Ang mga sketches sa itaas ay mga character study ni NOVO MALGAPO para sa mini-novel na pinagtambalan namin para sa unang issue ng Filipino Independent Komiks. Si Novo, ayon kay JM Lee, ang klase ng illustrator na malayo ang mararating.

'tubos sa hinanakit'

BIHIRA akong magkimkim ng hinanakit. Lumaki akong api-apihan bilang anak-mahirap ngunit dahil mulat ako sa pangaral na hindi dapat magkaroon ng hinanakit sa kapwa o sa kalagayan sa buhay ay naging passive ako kahit sa mga taong umaagrabyado sa akin.
May mga pagkakataon nga lang na siguro ay tao lang ako at hindi maiwasan ang pagkakaroon ng hinanakit—isa na ang kuwentong ito.
Nang mamatay ay aking ama, unang pagkakataon na may nabawas sa aming pamilya, ay nawalan ako ng motibasyon at sabi ko sa sarili ko ay palilipasin ko ang isang taon hanggang makapagbabang luksa sa kanya bago ko muling ayusin ang aking buhay. Malungkot ako noon at walang araw na hindi ko naiisip ang mga panahon na kasama ko ang aking ama.
Sinisi ko rin ang sarili ko na bakit sa Maynila pa ako nagtrabaho. Kung nasa Batangas ako, siguro ay nasubaybayan ko ang kanyang kalusugan. Hindi rin siguro siya tumigil sa mga gawaing bukid dahil may makakatulong pa. Kadalasan ay isinisisi ang panghihina ng mga matatanda sa bukid sa kanilang biglaang paghinto sa mga gawain, paupu-upo na lang sa bahay at nanonood ng TV.
Lagi rin akong dumadalaw sa sementeryo noon—halos linggu-linggo kasama ang aking ina na labis ding nalungkot sa pagpanaw niya. Laman ako ng simbahan sa Batangas para ipagdasal ang kanyang kaluluwa.
Isang araw matapos kong magsimba ay naisipan kong tumambay muna sa parke na katabi lang ng simbahan sa Batangas. May isang grupo ng mga matatanda sa di- kalayuan at may mga nagpapakain sa kanila. Isang pamilyar na pigura ang nakita ko.
Ang panganay kong kapatid.
Kumunot ang aking noo sa eksena. Pinakakain niya ang mga matatandang naroroon. Ang panganay kong kapatid ay maayos ang buhay, pensyunada at asawa ng isang dating major sa Philippine Air Force. Tumayo ako at bahagyang lumapit sa puwesto nila. Noong panahong iyon ay nasa edad 60 na siguro siya.
Naramdaman siguro niyang may nakatingin sa kanya kaya saglit lang at napasulyap siya sa may gawi ko. Nakita ko ang saya sa kanyang mukha pagkakita sa akin at pagkislap ng mga mata, at agad lumapit.
Itinanong niya kung anong ginagawa ko roon. Hindi ako sumagot. Punung-puno siya ng sigla. Itinuro ang mga matatanda. Pinakakain daw niya. Bahagi ng kanyang obligasyon sa organisasyon ng mga senior citizen na kinabibilangan niya. Nalilibang daw siya tutal ay wala na naman siyang ginagawa.
Diretso ang kuwento niya at halatang masaya nga siya sa.
Samantalang ako ay punung-puno ng hinanakit sa kanya.
Sa mga panahon na nakaratay ang aming ama ay ni hindi ko siya nakitang dumalaw—at nagpahigop man lang sa matandang maysakit ng mainit na sabaw. Nasaan siya noon? Tapos ay heto siya ngayon at nagpapakain ng isang ni hindi niya kilala…
Hindi ko nasabi sa kanya ang bagay na iyon at kinimkim ko na lang sa aking dibdib.
Maging sa mga kapatid kong lalaki ay malaki ang aking hinanakit. Hindi nila inasikaso ang pag-aaral at kung anu-anong ginawa sa buhay. Nang wala na ako sa Batangas ay nagbalik sila roon at humingi ng bahagi ng kanilang lupa—na parang ang aral sa Bibliya ukol sa alibughang anak. At mabait ang aking ama, ipinagpaalam lang niya sa akin at sitwasyon, at ako naman ang anak na ang sinabi ng magulang ay laging iginagalang.
Estranghero ako sa aking mga kapatid at marahil ay ganoon din sila sa akin. Nang ipanganak ako ay malalaki na sila, ang iba ay may mga pamilya na. Wala akong rekoleksyon na nakasama ko sila noong bata pa ako. Sa mga pagkakataon nagkakasama-sama kami pag pista o may ikinasala na kaanak, namatay o anumang okasyon, masasaya silang nagkukuwentuhan at ako nasa isang tabi lang. Kapag umuuwi ako sa aming ancestral house at nadaratnan ko sila roon, saglit lang at isa-isa na silang mag-aalisan at maiiwan akong mag-isa na walang kahuntahan.
Gayunpaman ay mahal sila ng aking ama’t ina. Noong bata pa ako, sa hapag-kainan ay nagkukuwento sila ng mga anekdota tungkol sa aking mga kapatid. Hanggang sa huling sandali ng buhay ng aking ama’t ina ay ang mga kapatid ko pa rin ang kanilang inaalala—na huwag ko raw pababayaan.
Matagal na kaming walang komunikasyong pero kamakailan ay nagkita-kita muli kaming magkakapatid sa libing ng bunsong kapatid ng aking ama—na malapit na sanang mag-100 taon. Matatanda na rin ang aking mga kapatid, at sa tingin ko ay maliliit na sila. Ang panganay pala namin ay halos 80 anyos na (lahi kami ng mahahaba ang buhay). Naroroon pa rin ang pagkaestranghero namin sa isa’t isa; nagtanguan lang kami at nagngitian.
Nang maghihiwa-hiwalay na kami ay isa-isang yumakap sa akin ang mga kapatid kong babae. Naroon ang pagkasabik. Pinilit kong huwag mapaiyak ngunit aaminin kong sa unang pagkakataon ay naramdaman kong mahal pala nila ako. Ang mga pisil nila sa aking kamay ay sapat para mawala ang mga hinanakit na kinimkim ko para sa kanila.
Nagpasama naman ako sa mga kapatid kong lalaki dahil gusto kong silipin ang lumang palengke na madalas kong tambayan noon. Tatlo ang kapatid kong lalaki. Nang nasa palengke na kami ay itinuro sa akin ng pinakamatanda kong kuya ang laruang kotse—noong first birthday ko raw ay ganoon iniregalo niya sa akin. Nang mapadaan naman kami sa isang bakery, sabi ng isa kong kuya, noong bata pa ako ay madalas niya akong subuan ng tinapay dahil hindi raw ako kumakain ng kanin. Ibinili naman ako ng isang kuya ko ng inihaw na saging dahil alam daw niyang paborito ko iyon.
Nagulat ako na may rekoleksyon naman pala sila tungkol sa akin.
Nang ihatid nila ako sa sakayan ng bus at isa-isa silang nagsabi ng, “Mag-iingat ka, Utoy…” (Utoy ang tawag nila sa akin) ay hindi na nagpapigil ang luha sa aking mga mata at kusa na iyong nag-umalpas. Nasa tinig kasi nila ang lantay na pag-aalala para sa kanilang kapatid.
At sapat iyon para matubos ang kung anumang hinanakit mayroon akong nakatago para sa kanila.
Mananatili siguro kaming estranghero sa isa’t isa ngunit hindi mababago ang katotohanang iisang dugo ang nananalaytay sa aming mga ugat—at taglay niyon ang nakatagong pagmamahalan na hindi namin naipadama sa isa’t isa dahil sa age gap at maagang paghihiwa-hiwalay.
(Note: flickr photo by justphotography)

'hanapbuhay'

ALAS DOS ng hapon kanina at wala akong magawa. Naisipan kong umakyat sa pinakaitaas ng aming bahay. Napakainit ng sikat ng araw at kahit nakaupo lang ako sa hagdan ay pinagpapawisan ako. Natanaw ko ang mga construction worker sa di kalayuan na may itinatayong bahay. Naisip ko, sa tindi ng sikat ng araw, kung isa siguro ako sa kanila at sa taas ng kanilang puwesto… baka nawalan na ako ng malay.
Nagsimula ako sa ganitong trabaho na nakabilad sa sikat ng araw. Noong bata pa ako, pag panahon ng taniman at anihan ng palay ay nakabilad din ako sa sikat ng araw. Gayundin sa ibang gawaing bahay gaya ng pangangahoy at paghahanap ng ipapakain sa alagang baboy at baka. Kahit ayaw kong gawin ay hindi naman puwedeng tumanggi dahil utos ng mga magulang.
Nang magtrabaho ako sa Caltex Refinery ay mas mabigat ang sitwasyon. Mainit na ang planta kapag outside job ang gagawin namin, mainit din ang sikat ng araw. Bukod pa ang panganib na magkaroon ng singaw ang mga kemikal sa paligid na kung minamalas-malas ay puwedeng ikamatay.
Dahil bata pa ako noon, ‘ika nga ay kaya pa ng katawan at hindi ko pa naiisip ang panganib ng naging dating trabaho. Ngayon, habang minamasdan ko ang mga construction worker na ito na nakabilad sa araw habang tinatapos ang kanilang gawain, nagpapasalamat ako sa Maykapal na kahit paano ay nag-iba ang naging takbo ng aking kapalaran at nakawala ako sa ganitong mabibigat na hanapbuhay.
Kaya pag may naririnig akong mga kakilala na magagaan ang gawain at nasa loob ng air-con na opisina pero nagagawa pang magreklamo sa uri ng kanilang hanapbuhay, naiisip kong siguro kung dumaan kayo sa trabahong halos sumuka na ng dugo, ipagpapasalamat ninyo nang sagad-sagad ang maganda ninyong katayuan sa paghahanapbuhay.

'trese... wow!!!'

NAKATANGGAP ako kahapon, September 12, ng free copies ng 'Trese' Komiks from Budgette Tan. Pag sinusuwerte ka nga naman. Salamat, sir... at sana lalong maging matagumpay ang komiks n'yo ni Ka-jo!

'hiatus'

AFTER two months hiatus ay pumasyal muli ako sa opisina ng ABS-CBN Publishing. Dahil under contract lang ang employment status ko sa opisina ay okey lang na sa bahay ko ginagawa ang aking trabaho. Ganito rin ang aking setup sa ilang small presses na may project ako.
Hindi ko alam kung bakit biglang-bigla ay tinamad akong mag-aalis ng bahay, though once in a while ay nagpupunta ako ng mall para bumili ng libro. May dahilan siguro kung bakit naging anti-social ako ngayon at hindi ko lang matukoy kung ano. Ang pakiramdam ko lang, masarap sa bahay, gigising sa umaga na kung may makitang magandang subject pagbukas ng bintana ay puwedeng kunan ng picture—kahit wala namang malalim o makasining na dahilan.

**
NAGPA-PANIC ang mga kaibigan ko sa The Buzz Magasin dahil kilala na nila ako. Once I distanced myself from them for a long period of time, may ibig sabihin. Naghihinala sila na I’m on my way out at baka lumipat na ako ng company come 2010. Nami-miss kasi nila ang masasarap na kainan na magkakasama ang buong tropa at nagkukulitan. Ang mga eksenang ito ay matagal na; blowout nang ilan sa kanila ang mag-celebrate ng kaarawan.



**
Today, September 10, 2008 ay dumalaw nga uli ako sa opisina. Nanibago ako sa paggamit ng aking automated ID. Mahaba pa rin ang pila sa ATM. Hindi na kasinlinis ng dati ang CR—na binalahura ng mga ka-share namin sa floor na mga taga-call center. I wonder why these call center employees do not know how to use the comfort room properly; may nagpapatugtog nang malakas ng kanilang media player o cellphone na para silang nasa kanilang kuwarto o salas. Another, they treated the elevator as their own. ‘Yun bang tipong papasok na agad sa loob nang hindi alam kung pababa ba o pataas ang direksyon at pipindutin na parang keypads ang control, at nakikipag-usap sa nasa labas at ayaw agad hayaan na magsara pagkapasok. And yes, they talk inside the elevator with their fake American accent.
**
Anyway, isa sa mga dahilan kung bakit ako nagpunta sa office ay kinakailangan na raw naming magbayad sa Komikon sabi ni Ner para maka-avail ng discount. FYI, kumuha kami ng sariling mesa para sa Komikon 2008 sa UP Bahay ng Alumni sa Nov. 22. Kasama namin ni Ner ang isa pang Kapamilya artist na si Rommel ‘Omeng’ Estanislao. Si Omeng ay sumali na last year at kasama namin sa indie tiangge dala-dala ang kanyang creation na si “Kokoy Kolokoy.” May iba pa siyang creation this year, at dahil isa siyang graphic artist and T-shirt designer, may plano rin yata siyang magtinda nito. Ner, of course, will bring his usual gang of Sanduguan.
Napag-usapan din namin ang mechanics ng binubuong project ni Gilbert Monsanto. Kanina ko lang na-realized ang kagandahan ng proyekto ni Gilbert nang ipaliwanag ni Ner—at marami na raw artist ang tumugon kay Santomon. Gilbert, hat off ako, Sir.
**
Nag-usap din kami ng EIC ng The Buzz Magasin tungkol sa estado nito at ang mga plano next year. Kung bumibili kayo ng TBM, mapapansin ninyo na iba na ang layout kumpara sa dati. Tinututukan na ang TBM dahil sa malaking potensyal nito sa maraming aspeto. May editorial workshop din daw kami sa September 24-25, at dapat akong mag-attend.
Ito pala ang aming October issue na lalabas middle of September:

**
Hindi ako masyadong nagtagal sa opisina. Alam kong gustung-gusto pa nila na makatsikahan ako at makapagkape kaya lang ay masyadong maraming ulan ang dala ni Typhoon Marce at mahirap mag-commute kapag rush hour na. Taxi o dyip? Wala akong dalang payong (umbrella… payong…. the Filipino version of Rihanna’s hit is so funny) kaya nag-taxi na lang ako. May mga text messages at missed call sa cellphone na di ko narinig—mula sa mga dating kakilala. May nagtatanong kung OK bang bumili ng sasakyan kasi plano raw niyang mag-car loan; isang dating employer ko sa Japan na nagtatanong kung magkano ang tiket papuntang Bisaya (sana hindi Perhuwicio Lines ang masakyan niya). Sabi ko mag-eroplano na lang. May isa ring texter na nagtanong kung bakit daw di na napapasyal si Cool Mom sa blog na ito. So, may fan base na si CM. Actually, maraming nag-e-email sa akin tungkol sa kanya. It calls for another blog entry.
Home finally. May dagdag na palang P10 ang metro sa taxi. At sinalubong ako ng aking dalawang 'pirated' dogs na nagtataka kung bakit ilang oras akong nawala.

Got another text message mula sa aming managing editor ng TBM na si Tintin habang ako’y nagkakape at nanonood sa Nickelodeon: “Balik kayo sa Friday… treat namin kayo ni Berns [copy ed/writer/soon-to-be editor] ng lunch!”
Tempting. And then I began to think about the CR, the elevator flooded by the call center agents—and their nauseating fake American accent.

pareng meyo's art

MEDYO nakaligtaan ko ito; dapat ay lumabas sa august issue ng The Buzz Magasin. Pareng Meyo, pasensya ka na... bawi na lang ako sa susunod:
“An art exhibit entitled “A Circle Mall Virgin Art Presentation" was held at the Center Stage, C & B Circle Mall in Marikina City last July 20 - August 2, 2008.
The exhibit was presented by a group of artists who call themselves Coloredo who aim to promote appreciation of arts to aspiring youth of today and help these aspiring artists in achieving their dreams.
Among the featured paintings were the works of Yong Montano, Marite Castro, Andy Urag, Ronnie Eustaquio, Ren Maglalang, Godie Josef, Tony Angeles and Meyo de Jesus.”
(Above image is entitled “Mother and Child” [mixed media] by Meyo de Jesus.)

mang kepweng

NOONG kalakasan ng komiks, bukod kay Bert Sarile na creator ng Barok at iba pang sikat na Pinoy cartoon character, ay isa pang household name si Mang Kepweng. Ang karakter na ito ay kakaiba dahil mas sikat siya kaysa sa kanyang creator na si Al Magat.
Albularyo si Mang Kepweng. Bahagi ng ating kultura ang pagkakaroon ng kapitbahay na albularyo o kaya ay hilot kaya madali nating makilala ang mga ganitong karakter—matandang lalaki, may tali sa ulo, nakatabako. Siyempre pa, ang pinaka-joke sa nasabing cartoon strip ay kung palpak ang kanyang panggagamot—na labis na ikinatutuwa ng readers.
Naisalin sa pelikula ang Mang Kepweng na ginampanan ni Chiquito, at para sa mga kabataang kartunista ngayon, isa itong achievement ng isang kakaibang old school cartoonist na mahirap mapantayan. Sa katunayan, marami ang naghahanap kay Al Magat para mabili ang rights ng kanyang karakter.
Sino nga ba si Al Magat?
Kuwento na lang tungkol sa kartunistang ito ang inabutan ko noong 1989 nang mapasok akong editor sa Atlas Publishing. Ayon sa “nag-alaga” sa kanya na si Danny Villanueva (lettering artist at kapatid ng illustrator na si Rudamin ‘Rudy’ Villanueva) ay may sariling mundo si Al Magat—at hindi ko na kailangang ipaliwanag kung ano ang kahulugan niyon. Pero paborito si Al ng isang apo ni Don Ramon Roces kaya kahit cartoon strips lang ang ginagawa niya ay ipinagbabayad din ng mga benepisyo ng isang empleyado bukod pa sa regular na suweldo. Si Danny ang nagpapaligo kay Al, nagbibihis at nagpapakain kapag wala ang eccentric cartoonist sa mood na asikasuhin ang sarili.
Marami pang anekdota tungkol sa kanya ang ilang taga-komiks noon na nakaka-shock para sa isang fan na tulad ko na para bang ang hirap paniwalaan. Sa kabila niyon, hindi nawala ang paghanga ko kay Al. Si Mang Kepweng ay naging bahagi ng kulturang Pinoy, at kung saan man niya napulot ang ideyang ito o kung paano niya naisip gawin ay maituturing na isang stroke of genius.
Bukod sa Mang Kepweng ay gumagawa rin si Al ng ordinary strips na tungkol sa isang lalaking nasa maliit na pulo, may isang puno ng niyog, at sa ganito kaliit na “geography” ay nagagawan niya ng misadventures ang kanyang karakter.
Hindi malinaw sa akin kung bakit umalis siya sa Atlas. Ayon sa kuwento, na-insecure kay Al ang isang matabang mamang panot dahil mas paborito pa ito Roces scion kaysa sa nasabing matanda. Ang nagagawa nga naman ng insekuridad.
Nakita ko siya isang beses noong 1990. Bigla na lang siyang sumulpot sa Atlas, diretso sa mesa ni Danny, kumamay lang pero umalis din agad. Para siyang napapaso sa editorial lalo pa at puro estranghero na sa kanya ang mga tao roon. Ayaw rin siguro niyang makita ang matanda na naging dahilan ng pagkatanggal ng comics strips niya sa mga pahina ng komiks.
May isang batang kartunista na kumopya sa style ni Al noon, si Randy Montecillo. Art wise, masasabing mas maganda ang trabaho ni Randy at bukod sa cartoons ay nakagagawa siya ng cute na serious illustrations na bagay sa mga teenage romance stories. Later on ay naging editorial cartoonist si Randy sa isang broadsheet pero hindi siya nakagawa ng impact sa local cartooning scene o nakalikha ng cult character kagaya ng Mang Kepweng ni Al. Nothing beats the original.
Nasaan na kaya si Al Magat ngayon? Kung susundan ang psyche ng kanyang cartoon strips, puwedeng nasa isang maliit na pulo siya ngayon at naghihintay na may dumating na malaking barko na hindi disgrasya ang dala sa kanya. Ang nakaka-miss ay ang pagiging inactive sa panggagamot ni Mang Kepweng—kailangan pa naman ng maysakit na lipunang Pinoy ang kanyang sense of humor.












(Images courtesy of Steve Gan and Erwin Cruz)